Luchtkanalen schoonmaken: stappenplan voor professionals

Stap 1: inspectie en vooronderzoek van het kanaalnet

Elke opdracht begint met kijken. Met een camerasysteem breng je in beeld hoe vuil de kanalen zijn, waar bochten, kleppen en dempers zitten en welk materiaal er ligt. Waar nodig neem je veegmonsters. Reinigingsbedrijven toetsen die inspectie aan EN 15780 en aan de eisen van de verzekeraar en leggen het vast in een fotorapport.

Let bij het vooronderzoek op toegang. Eurovent adviseert inspectieopeningen maximaal 10 m uit elkaar of na niet meer dan twee bochten van 45 graden of meer. Bij kanalen groter dan 500 mm hoort een luik van minimaal 500 × 400 mm, en aan beide zijden van kleppen, batterijen, WTW, dempers, filters en ventilatoren een opening.

De NADCA-standaard ACR 2025 vraagt daarnaast een werkomschrijving met veiligheidsplan. Daarin staat wie wat doet, welke ruimtes buiten gebruik zijn en hoe je stofverspreiding voorkomt.

Stap 2: ventielen afdichten en kanaaldelen afsluiten

Voordat er een borstel draait, sluit je het deel dat je reinigt af van de rest van het gebouw. Met kanaalafsluitballonnen zet je een kanaaldeel dicht tijdens reiniging of inspectie. Schuimkappen dichten ventielen en diffusers af, zodat losgemaakt stof niet de ruimte in komt. Ontbreken toegangspunten, dan plaats je hersluitbare inspectieluiken of kleine toegangsluiken.

Bekijk daarvoor de afsluitballon ventilatiekanaal in de categorie afsluiten en afzuigen. Werk in secties: afsluiten, reinigen, controleren en dan pas het volgende deel.

Stap 3: onderdruk opbouwen met HEPA-filtratie

Het belangrijkste principe in elke professionele werkwijze: het deel dat je reinigt staat continu onder onderdruk. Een afzuigunit trekt lucht uit het kanaal, zodat losgekomen stof naar de unit gaat en niet naar de werkplek.

• Blaast de afzuigunit binnen het gebouw uit, dan is een HEPA-filter van 99,97% bij 0,3 µm vereist volgens de richtlijn van de University of Maryland.
• De Amerikaanse EPA noemt als alternatief afvoeren naar buiten.
• Danduct Clean levert VT-afzuigventilatoren met slangen en filtratie voor dit doel.

Onderdruk staat aan voordat je begint en gaat pas uit als de sectie gecontroleerd is.

Stap 4: reinigen met roterende borstel of perslucht

De methode volgt uit de inspectie. Droge methoden volstaan volgens Eurovent meestal voor toevoer en algemene afvoer; afvoer van bedrijfskeukens vraagt een natte methode.

Met de elektrische borstelmachine luchtkanalen voer je de as in het kanaal, het automatische links-rechts systeem wisselt de draairichting op tijd. Voor kleinere kanalen is de PD4 kanaalreiniger bedoeld. Waar je om een hoek heen moet, kies je airnozzle luchtkanalen: de Airnozzle vraagt een compressor van 700 L/min of meer bij circa 10 bar. De borstel kies je op het kanaalmateriaal: zacht voor glasvezel-kanaalplaat en plaatstaal, agressiever voor hardnekkig vuil. Meer daarover bij luchtkanaal borstel.

Stap 5: controle en meting na het reinigen

Schoon is pas schoon als je het kunt aantonen. De gangbare manieren:

• Oppervlaktevergelijking: visueel of met camera vergelijken met een referentie.
• NADCA vacuümtest: een gravimetrische meting van het stof per oppervlak.
• Stofdichtheidsmeting: in de Duitse ziekenhuispraktijk onder VDI 6022, door inspecteurs met categorie A-training.
• Vetlaagmeting: met een natte laagdiktemeter, volgens de NVRL-keurmerkregeling met een monster achter elke afzuigkap en per 10 m kanaal; na reiniging maximaal 200 µm.

Voor stof noemen vakpublicaties grenswaarden van 0,6, 3,0 en 4,5 g/m² per kwaliteitsklasse. Welke waarde voor jouw gebouw geldt, lees je bij regels voor reine luchtkanalen.

Stap 6: rapportage en dossier voor opdrachtgever en verzekeraar

Het rapport is het product dat de opdrachtgever overhoudt. KHN stelt dat een schoon horecakanaal aantoonbaar moet zijn met rapportage, foto's en een certificaat. Een volledig rapport bevat:

1. de omvang van het werk met een schema van het kanaalnet;
2. foto's voor en na per sectie;
3. meetwaarden voor en na met meetmethode;
4. afwijkingen, zoals beschadigde kanalen of ontbrekende luiken;
5. advies voor de volgende inspectie.

Voor zorginstellingen adviseert een Duits laboratorium reiniging en hygiëne-inspectie door verschillende partijen te laten doen, voor objectiviteit. Leg het volgende moment vast op basis van het interval voor ventilatiekanalen dat bij het gebouw past.

Werkwijze luchtkanaalreiniging: checklist voor je projectplan

Ontbreekt er materieel voor een van deze stappen, bekijk dan welk luchtkanalen reiniger bij jouw kanalen past.

Veelgemaakte fouten bij het professioneel schoonmaken van kanalen

• Geen onderdruk: het stof komt los en verspreidt zich door het gebouw.
• Verkeerde borstel: een te harde borstel kan glasvezel-kanaalplaat beschadigen; de EPA adviseert zachte borstels.
• Biociden zonder grond: volgens de EPA zijn er geen biociden toegelaten voor glasvezel-kanaalplaat en zijn coatings niet routinematig nodig.
• Perslucht in stoffige productieruimtes: in bakkerijen raden Alimento en TNO perslucht voor schoonmaak van de ruimte af; voor kanalen onder onderdruk ligt dat anders, maar overleg met je arbo-adviseur. Zie ook meelstof in bakkerijkanalen.
• Geen nameting: zonder meting kun je het resultaat niet verdedigen.

Voor eenvoudige woningsystemen kan een deel van het werk door de bewoner worden gedaan. Waar die grens ligt, lees je bij ventilatiekanalen zelf schoonmaken.